spainfiscalspainfiscal

Testament w Hiszpanii: które prawo rządzi spadkiem

~33 min czytaniaOpublikowano: 2026-09-10Zaktualizowano: 2026-09-10

Najkosztowniejszy błąd, jaki może popełnić zagraniczny właściciel na Costa Blanca, nic nie kosztuje, żeby go uniknąć: umrzeć z willą w Torrevieja i testamentem sporządzonym w kraju pochodzenia, który wchodzi w konflikt z hiszpańskim dziedziczeniem przymusowym. Od 17 sierpnia 2015 r. o tym, jakie prawo rządzi Państwa spadkiem, decyduje rozporządzenie (UE) 650/2012, a jego zasadą domyślną nie jest obywatelstwo – jest nim państwo, w którym mieli Państwo miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci. Jeżeli tym państwem jest Hiszpania, a Państwo nigdy nie postanowili inaczej w testamencie, prawo hiszpańskie stosuje się do całego spadku, a prawo hiszpańskie rezerwuje dwie trzecie spadku dla Państwa dzieci. Rozporządzenie daje też lekarstwo, w jednej klauzuli: mogą Państwo wyraźnie wybrać prawo swojego obywatelstwa, w rozrządzeniu na wypadek śmierci. Ten poradnik wyjaśnia łączniki, wybór prawa i sposób jego sformułowania, co faktycznie rezerwuje hiszpańska legítima, użytkowanie wdowie, Europejskie Poświadczenie Spadkowe, jak podpisuje się testament hiszpański przed notariuszem, pułapkę wzajemnego odwołania dwóch testamentów, co dzieje się przy dziedziczeniu ustawowym oraz dlaczego nic z tego nie zmienia rachunku za hiszpański podatek od spadków.

Krótka odpowiedź

Rozporządzenie (UE) 650/2012 stosuje prawo państwa, w którym mieli Państwo miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci (art. 21.1), chyba że w testamencie wyraźnie wybrali Państwo prawo swojego obywatelstwa (art. 22). Ten wybór rozstrzyga o dziedziczeniu przymusowym, nigdy o podatku: hiszpański podatek od spadków nadal jest należny od nieruchomości w Hiszpanii.

Valery Grinkevich

Sprawdził

Valery Grinkevich

Ekonomista zrzeszony w hiszpańskiej izbie (economista colegiado) · asesor fiscal · Ponad 20 lat doświadczenia · Torrevieja, Costa Blanca

Najważniejsze informacje

  • Zasadą domyślną jest miejsce zwykłego pobytu, a nie obywatelstwo: prawo państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci, rządzi całością spadku (art. 21.1 rozporządzenia (UE) 650/2012) i stosuje się je nawet wtedy, gdy nie jest to prawo państwa członkowskiego (art. 20).
  • Zasadę domyślną można zmienić tylko w jeden sposób: wybierając wyraźnie, w rozrządzeniu na wypadek śmierci, prawo państwa, którego obywatelstwo się posiada (art. 22.1 i 22.2). Nie ma możliwości wyboru prawa kraju, w którym znajduje się nieruchomość.
  • Hiszpańskie dziedziczenie przymusowe rezerwuje dwie trzecie spadku dla dzieci i zstępnych – jedną trzecią jako zachowek ścisły, jedną trzecią jako mejora – pozostawiając jedną trzecią do swobodnego rozporządzenia (art. 808 CC), a ponadto użytkowanie trzeciej części mejora na rzecz małżonka pozostałego przy życiu (art. 834 CC).
  • Rozporządzenie nie stosuje się do spraw podatkowych (art. 1.1). Hiszpański podatek od spadków jest naliczany od majątku położonego w Hiszpanii bez względu na to, jakie prawo rządzi spadkiem (art. 7 LISD), a zeznanie trzeba złożyć w ciągu sześciu miesięcy od śmierci (art. 67.1.a rozporządzenia wykonawczego do ISD).
  • Dwa testamenty mogą się wzajemnie unicestwić: późniejszy testament odwołuje wcześniejszy z mocy prawa, chyba że stwierdza, iż wcześniejszy pozostaje w mocy (art. 739 CC). Testament hiszpański musi być ograniczony do majątku w Hiszpanii i wyraźnie to stwierdzać, a testament z kraju pochodzenia musi zawierać lustrzaną klauzulę.

Na tej stronie

  1. Zasada, która decyduje o wszystkim: rozporządzenie (UE) 650/2012
  2. Miejsce zwykłego pobytu: zasada domyślna, która dotyka większość właścicieli
  3. Professio iuris: wybór prawa Państwa obywatelstwa (art. 22)
  4. Co reguluje prawo właściwe – i czego nigdy nie dotyka: podatki
  5. Hiszpańskie dziedziczenie przymusowe: co naprawdę rezerwuje legítima
  6. Małżonek pozostały przy życiu: użytkowanie, a nie własność
  7. Dlaczego angielski testament pozostawiający wszystko małżonkowi wchodzi w konflikt
  8. Europejskie Poświadczenie Spadkowe (art. 62–69)
  9. Jak sporządza się hiszpański testament: testamento abierto
  10. Testament ograniczony do majątku w Hiszpanii a pułapka wzajemnego odwołania
  11. Śmierć bez testamentu: dziedziczenie ustawowe załatwiane z zagranicy
  12. Region Walencji: Kodeks cywilny rządzi dziedziczeniem, przepisy podatkowe są regionalne
  13. Lista kontrolna, jeżeli już posiadają Państwo nieruchomość w Hiszpanii
  14. Jak krok po kroku sporządzić testament hiszpański
  15. Najczęściej zadawane pytania

Zasada, która decyduje o wszystkim: rozporządzenie (UE) 650/2012

Rozporządzenie (UE) 650/2012 obowiązuje od 17 sierpnia 2015 r. (art. 84) w odniesieniu do spadków osób zmarłych w tym dniu lub później (art. 83.1). Wcześniej hiszpański notariusz pytał o obywatelstwo zmarłego i stosował prawo ojczyste na podstawie art. 9.8 hiszpańskiego Kodeksu cywilnego (CC). Od tego czasu pytanie brzmi inaczej: gdzie zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci? Prawo tego państwa rządzi całością spadku (art. 21.1) – ruchomościami i nieruchomościami, niezależnie od tego, gdzie się znajdują – chyba że zmarły zdecydował inaczej.

Rozporządzenie ma zastosowanie powszechne: wskazane przez nie prawo stosuje się niezależnie od tego, czy jest ono prawem państwa członkowskiego (art. 20). To jedno zdanie tłumaczy, dlaczego notariusz w Alicante może w efekcie zastosować do hiszpańskiego spadku prawo Anglii i Walii, Norwegii albo państwa trzeciego, oraz dlaczego fakt, że Irlandia i Dania nie uczestniczą w rozporządzeniu (motywy 82 i 83), nie wyłącza ich obywateli spod jego działania. Wielka Brytania również skorzystała z opcji niestosowania na podstawie Protokołu nr 21, a od tego czasu w ogóle opuściła Unię; żaden z tych faktów nie stoi na przeszkodzie, by hiszpański organ zastosował prawo angielskie, gdy wskazuje na nie rozporządzenie, ponieważ art. 20 nie wymaga wzajemności. Oznacza to natomiast, że mechanizm działający wyłącznie między uczestniczącymi państwami członkowskimi – przede wszystkim Europejskie Poświadczenie Spadkowe – jest niedostępny w Dublinie, Kopenhadze czy Londynie.

Czym rozporządzenie na pewno nie jest, to instrumentem podatkowym. Art. 1.1 stanowi, że ma ono zastosowanie do dziedziczenia spadków po osobach zmarłych oraz że nie stosuje się do spraw podatkowych, celnych i administracyjnych. Wyłącza ono także małżeńskie ustroje majątkowe (art. 1.2.d), które rozlicza się przed rozliczeniem spadku: zostawić można wyłącznie to, co pozostaje Państwa własnością po zlikwidowaniu ustroju małżeńskiego. Niemal każde nieporozumienie, z jakim przychodzi zagraniczny właściciel, jest odmianą jednego z tych dwóch wyłączeń.

Miejsce zwykłego pobytu: zasada domyślna, która dotyka większość właścicieli

Miejsce zwykłego pobytu nie zostało zdefiniowane w artykułach; motyw 23 wskazuje organowi zajmującemu się spadkiem, jak je ustalić. Organ musi dokonać ogólnej oceny okoliczności życia zmarłego w latach poprzedzających śmierć i w chwili śmierci, uwzględniając wszystkie istotne okoliczności faktyczne, w szczególności czas trwania i regularność obecności zmarłego w danym państwie oraz warunki i przyczyny tej obecności. Tak ustalone miejsce zwykłego pobytu powinno wykazywać ścisły i stały związek z tym państwem. To test faktyczny, a nie formularz, który się składa.

Motyw 24 wprost opisuje trudne przypadki. Osoba, która wyjechała za granicę z powodów zawodowych lub ekonomicznych, niekiedy na długi okres, ale zachowała ścisły i stały związek ze swoim państwem pochodzenia, może nadal mieć tam miejsce zwykłego pobytu, jeżeli tam właśnie znajdowało się centrum jej życia rodzinnego i towarzyskiego. Jeszcze trudniejszy jest przypadek osoby, która mieszkała na przemian w kilku państwach albo podróżowała między nimi bez stałego zamieszkania w żadnym z nich; jeżeli była obywatelem jednego z tych państw lub tam znajdował się jej główny majątek, obywatelstwo lub miejsce położenia majątku mogą stanowić szczególny czynnik uwzględniany w ogólnej ocenie. Osoba spędzająca zimę w cieplejszym kraju, z mieszkaniem w Jávei, adresem w Rotterdamie i ośmioma miesiącami rocznie w Hiszpanii, to dokładnie profil, jaki ma na myśli ten motyw.

Art. 21.2 dodaje klauzulę wyjątkową: wyjątkowo, jeżeli ze wszystkich okoliczności wynika jasno, że w chwili śmierci zmarły był w sposób oczywisty ściślej związany z państwem innym niż państwo miejsca zwykłego pobytu, zastosowanie ma prawo tego innego państwa. Motyw 25 podaje typowy przykład – osobę, która przeniosła się do państwa miejsca zwykłego pobytu krótko przed śmiercią – i zastrzega, że oczywiście ściślejszy związek nie może być stosowany jako reguła pomocnicza za każdym razem, gdy ustalenie miejsca zwykłego pobytu jest po prostu trudne. W praktyce zdarza się to rzadko, decyduje o tym po Państwa śmierci ktoś, kto nigdy Państwa nie poznał, i właśnie dlatego warto rozstrzygnąć tę kwestię samodzielnie, póki jest to możliwe.

Uwaga

Miejsce zwykłego pobytu w rozumieniu rozporządzenia to nie to samo co podatkowy test 183 dni. Można być hiszpańskim rezydentem podatkowym, a jednocześnie mieć miejsce zwykłego pobytu za granicą, albo odwrotnie. Na te dwa pytania odpowiadają różne przepisy służące różnym celom, a odpowiedź na jedno z nich nic nie mówi o drugim.

Professio iuris: wybór prawa Państwa obywatelstwa (art. 22)

Art. 22.1 daje Państwu jeden wybór i tylko jeden: mogą Państwo wskazać prawo państwa, którego obywatelstwo posiadają Państwo w chwili dokonywania wyboru albo w chwili śmierci. Osoba posiadająca kilka obywatelstw może wybrać prawo któregokolwiek z tych państw, według tych samych dwóch dat. Nie ma możliwości wyboru prawa miejsca, w którym znajduje się nieruchomość, miejsca, w którym Państwo mieszkają, ani miejsca, które by Państwo preferowali – klauzula wybierająca prawo hiszpańskie tylko dlatego, że mieszkanie znajduje się w Hiszpanii, nie stanowi ważnej professio iuris, chyba że są Państwo obywatelami Hiszpanii.

Forma jest ściśle określona. Wyboru trzeba dokonać wyraźnie, w oświadczeniu mającym postać rozrządzenia na wypadek śmierci, albo musi on wynikać z treści takiego rozrządzenia (art. 22.2). W praktyce oznacza to klauzulę w testamencie, a w praktyce oznacza to klauzulę, którą hiszpański notariusz może odczytać: wskazanie wybranego prawa w jednym zdaniu usuwa cały spór. Ważność materialną czynności, przez którą dokonuje się wyboru, ocenia się według wybranego prawa (art. 22.3), a każda zmiana lub odwołanie wyboru musi spełniać wymogi formalne przewidziane dla zmiany lub odwołania rozrządzenia na wypadek śmierci (art. 22.4). Art. 24 stosuje tę samą logikę do dopuszczalności i ważności materialnej samego testamentu.

Jedna pułapka redakcyjna zasługuje na osobną wzmiankę. Jeżeli wybrane prawo ojczyste należy do państwa o więcej niż jednym terytorialnym systemie prawnym – Wielka Brytania, z Anglią i Walią, Szkocją oraz Irlandią Północną, a także sama Hiszpania, z Kodeksem cywilnym i regionalnymi systemami prawa foralnego (foral) – o tym, która jednostka terytorialna ma zastosowanie, decydują wewnętrzne normy kolizyjne tego państwa, a w ich braku stosuje się prawo jednostki, z którą zmarły miał najściślejszy związek (art. 36.1 i 36.2.b). Należy wpisać prawo Anglii i Walii, a nie „prawo brytyjskie”. Wreszcie art. 83.4 ratuje wiele starszych testamentów: rozrządzenie na wypadek śmierci sporządzone przed 17 sierpnia 2015 r. zgodnie z prawem, które zmarły mógłby wybrać na podstawie rozporządzenia, uznaje się za dokonany wybór tego prawa.

Co reguluje prawo właściwe – i czego nigdy nie dotyka: podatki

Prawo wskazane na podstawie art. 21 lub 22 rządzi całością spadku (art. 23.1). Art. 23.2 wylicza, co to oznacza w szczególności: przyczyny, chwilę i miejsce otwarcia spadku; ustalenie uprawnionych, ich odpowiednich udziałów oraz obowiązków na nich nałożonych, w tym prawa spadkowe małżonka lub partnera pozostałego przy życiu; zdolność do dziedziczenia; wydziedziczenie i niegodność dziedziczenia; przeniesienie na spadkobierców i zapisobierców składników majątku, praw i zobowiązań, w tym warunki i skutki przyjęcia lub odrzucenia spadku; uprawnienia spadkobierców, wykonawców testamentu i zarządców spadku; odpowiedzialność za długi spadkowe; część rozporządzalną, zachowki i inne ograniczenia w rozporządzaniu majątkiem na wypadek śmierci; obowiązek doliczenia darowizn i zaliczek; oraz dział spadku. Dziedziczenie przymusowe mieści się wprost w rozporządzeniu, w art. 23.2.h. To jest sedno całej sprawy.

Podatki pozostają zaś poza jego zakresem. Art. 1.1 wyłącza sprawy podatkowe, a hiszpański podatek od spadków rządzi się własnymi łącznikami: podatnik będący rezydentem w Hiszpanii jest opodatkowany od całości nabycia, niezależnie od tego, gdzie znajduje się majątek (art. 6 LISD, hiszpańskiej ustawy o podatku od spadków i darowizn), a podatnik, który rezydentem nie jest, jest opodatkowany na zasadzie obowiązku rzeczywistego (obligación real) od nabycia majątku i praw dowolnego rodzaju położonych, wykonywanych lub podlegających wykonaniu na terytorium Hiszpanii (art. 7 LISD). Mieszkanie w Orihuela Costa jest położone w Hiszpanii bez względu na to, jak na to spojrzeć. Wybór prawa angielskiego zmienia, kto je odziedziczy; nie zmienia natomiast, kto je opodatkuje, według jakiej stawki ani w jakim terminie – sześć miesięcy od śmierci, z możliwością przedłużenia o taki sam okres, jeżeli o przedłużenie wystąpi się w ciągu pierwszych pięciu miesięcy (art. 67.1.a i 68 rozporządzenia wykonawczego do ISD).

Oba systemy mogą jednocześnie wskazywać różne kierunki, i jest to zjawisko normalne, a nie sprzeczne. Jeżeli zmarły nie był rezydentem w Hiszpanii, spadkobiercom przysługuje prawo do zastosowania przepisów przyjętych przez wspólnotę autonomiczną, w której znajduje się największa wartość hiszpańskiego majątku spadkowego (drugi przepis dodatkowy, ust. jeden.1.a, ustawy o podatku od spadków i darowizn). Dla nieruchomości na Costa Blanca jest to Wspólnota Walencka (Comunidad Valenciana). Angielska para małżeńska może więc mieć swój spadek uregulowany prawem Anglii i Walii, ich hiszpańska nieruchomość może przejść dokładnie tak, jak stanowi ich angielski testament, a ich spadkobiercy i tak złożą hiszpańskie zeznanie podatkowe od spadków według zasad walenckich w ciągu sześciu miesięcy. Nasz przewodnik po podatku od spadków dla regionu Walencji omawia tę część sprawy.

Uwaga

Wybór prawa ojczystego nie obniża, nie odracza ani nie usuwa hiszpańskiego podatku od spadków należnego od hiszpańskiej nieruchomości. Ktokolwiek twierdzi, że klauzula professio iuris jest sposobem na optymalizację podatkową, opisuje coś, co rozporządzenie wyraźnie wyłącza ze swojego zakresu (art. 1.1).

Hiszpańskie dziedziczenie przymusowe: co naprawdę rezerwuje legítima

Legítima to część spadku, którą spadkodawca nie może swobodnie rozdysponować, ponieważ ustawa zarezerwowała ją dla określonych spadkobierców, nazywanych z tego powodu spadkobiercami koniecznymi (art. 806 CC). Spadkobiercami koniecznymi są, w tej kolejności: dzieci i zstępni względem swoich rodziców i wstępnych; w ich braku – rodzice i wstępni względem swoich dzieci i zstępnych; oraz małżonek pozostały przy życiu, w formie i w zakresie ustalonym przez Kodeks (art. 807 CC). Warto zauważyć, kogo na tej liście nie ma: partnerzy niebędący w związku małżeńskim, pasierbowie i rodzeństwo nie są spadkobiercami koniecznymi na gruncie Kodeksu cywilnego.

Arytmetyka znajduje się w art. 808. Dwie trzecie spadku stanowią legítima dzieci i zstępnych. Z tych dwóch trzecich rodzic może jedną trzecią przeznaczyć jako mejora między dzieci lub zstępnych – uprzywilejowując jedno dziecko względem pozostałych – a pozostała jedna trzecia podlega swobodnemu rozporządzeniu. W klasycznym przypadku rodzinnym spadkodawca ma więc pełną swobodę co do jednej trzeciej, może pokierować drugą trzecią między dzieci, a ostatniej jednej trzeciej nie może dotknąć w ogóle. Jeżeli nie ma zstępnych, ale są rodzice lub wstępni, ich legítima wynosi połowę spadku, obniżoną do jednej trzeciej, gdy zbiegają się z małżonkiem pozostałym przy życiu po zmarłym zstępnym (art. 809 CC).

Zachowek ten chroniony jest konkretnymi mechanizmami, a nie tylko zasadą ogólną. Spadkodawca nie może pozbawić spadkobierców koniecznych legítima poza przypadkami wyraźnie określonymi w ustawie i nie może obciążyć jej żadnym obciążeniem, warunkiem ani podstawieniem, poza tym, co przewidziano dla użytkowania wdowiego oraz w art. 782 i 808 (art. 813 CC). Spadkobierca konieczny, któremu przypadło mniej niż jego udział, może domagać się uzupełnienia (art. 815 CC), rozrządzenia testamentowe naruszające legítima są ograniczane na jego żądanie w zakresie, w jakim są nieuprawnione lub nadmierne (art. 817 CC), a legítima jest obliczana od wartości majątku pozostałego w chwili śmierci spadkodawcy, pomniejszonej o długi i obciążenia, z doliczeniem darowizn podlegających zaliczeniu (art. 818 CC). Wszelkie zrzeczenie się lub czynność dotycząca przyszłej legítima, dokonane między osobą do niej zobowiązaną a spadkobiercami koniecznymi, jest nieważne (art. 816 CC).

Małżonek pozostały przy życiu: użytkowanie, a nie własność

Małżonek, który w chwili śmierci drugiego z małżonków nie pozostawał w separacji prawnej ani faktycznej i zbiega się z dziećmi lub zstępnymi, ma prawo do użytkowania trzeciej części przeznaczonej na mejora (art. 834 CC). Jest to prawo do korzystania z jednej trzeciej spadku, a nie jej własność: nuda własność należy do zstępnych. Jeżeli małżonkowie byli w separacji, ale doszło do pojednania zgłoszonego sądowi, który orzekał separację, albo notariuszowi, który sporządził akt separacji na podstawie art. 84 CC, małżonek pozostały przy życiu zachowuje swoje prawa (art. 835 CC).

Udział zmienia się w zależności od składu rodziny. Jeżeli nie ma zstępnych, ale są wstępni, małżonkowi pozostałemu przy życiu przysługuje użytkowanie połowy spadku (art. 837 CC); jeżeli nie ma ani zstępnych, ani wstępnych – użytkowanie dwóch trzecich (art. 838 CC). To właśnie w tym miejscu testament sporządzony w kraju pochodzenia najczęściej zaskakuje rodzinę: klauzula pozostawiająca wszystko małżonkowi na własność nie odpowiada temu, co przewiduje Kodeks cywilny, jeżeli ostatecznie to prawo hiszpańskie rządzi spadkiem, a klauzula pozostawiająca małżonkowi dożywotnie prawo może dawać więcej albo mniej, niż przewiduje Kodeks.

Użytkowanie można zamienić, co pozwala ponownie sprzedać nieruchomość. Spadkobiercy mogą zaspokoić udział małżonka w użytkowaniu, przyznając mu rentę dożywotnią, pożytki z określonych składników majątku albo kwotę kapitałową w gotówce, działając za obopólnym porozumieniem lub, w jego braku, na mocy orzeczenia sądu; do czasu takiego rozliczenia cały majątek spadkowy odpowiada za wypłatę użytkowania przysługującego małżonkowi (art. 839 CC). Jeżeli małżonek pozostały przy życiu zbiega się wyłącznie z dziećmi zmarłego, może on żądać, aby użytkowanie zostało zaspokojone, według wyboru dzieci, kwotą kapitałową w pieniądzu albo wydzieloną częścią majątku spadkowego (art. 840 CC). Nasz przewodnik po użytkowaniu i nuda własności w Hiszpanii omawia, jak wycenia się ten podział i co może, a czego nie może zrobić każda ze stron.

Dlaczego angielski testament pozostawiający wszystko małżonkowi wchodzi w konflikt

Weźmy przypadek, z którym doradca na Costa Blanca styka się najczęściej. Brytyjska para przechodzi na emeryturę do Torrevieja, kupuje willę na współwłasność, spędza tam cały rok i zachowuje lustrzane testamenty podpisane lata wcześniej u prawnika w kraju pochodzenia, z których każdy pozostawia cały majątek osobie pozostającej przy życiu, a następnie dzieciom. Żaden z testamentów nie mówi ani słowa o tym, jakie prawo rządzi spadkiem. Jedno z małżonków umiera. Ponieważ miejscem zwykłego pobytu w chwili śmierci była Hiszpania i nigdy nie dokonano wyboru prawa, art. 21.1 kieruje cały spadek do prawa hiszpańskiego, a prawo hiszpańskie obejmuje art. 806–808 Kodeksu cywilnego.

Dzieci stają się teraz spadkobiercami koniecznymi dwóch trzecich spadku, a testament nie daje im nic aż do śmierci drugiego z małżonków. Każde z nich może domagać się uzupełnienia swojej legítima (art. 815 CC) oraz ograniczenia nadmiernych rozrządzeń (art. 817 CC). Art. 814 CC reguluje przypadek, gdy spadkobiercy konieczni zostają po prostu pominięci: niezamierzone pominięcie wszystkich dzieci unieważnia rozrządzenia testamentowe o charakterze majątkowym; w pozostałych przypadkach unieważnia ustanowienie spadkobiercy, zachowując zapisy i mejoras w zakresie, w jakim nie są nieuprawnione, przy czym ustanowienie spadkobiercy na rzecz małżonka zostaje unieważnione tylko w zakresie, w jakim narusza legítimas. Nic z tego nie dzieje się automatycznie na sali sądowej; dzieje się to przy biurku notariusza, gdzie nie można podpisać aktu przyjęcia spadku, oraz w rejestrze nieruchomości (Registro de la Propiedad), gdzie nie można zarejestrować przeniesienia własności.

Koszt nie tkwi w sporze prawnym, lecz w czasie. Podczas gdy rodzina negocjuje, biegnie sześciomiesięczny termin na podatek od spadków, liczony od dnia śmierci (art. 67.1.a rozporządzenia wykonawczego do ISD), o przedłużenie trzeba wystąpić w ciągu pierwszych pięciu miesięcy, a po upływie sześciu nalicza się odsetki za zwłokę (art. 68 tego samego rozporządzenia), a nieruchomości nie można sprzedać, ponieważ własność nie przeszła. Lekarstwo trzeba było kupić z wyprzedzeniem, a kosztuje ono jedną klauzulę: wyraźny wybór prawa Państwa obywatelstwa na podstawie art. 22, w testamencie, który hiszpański notariusz potrafi odczytać.

Przykład

Przykład ogólny, bez konkretnych kwot. Spadek: willa w Torrevieja i hiszpański rachunek bankowy. Testament: wszystko dla małżonka. Jeżeli spadkiem rządzi prawo hiszpańskie, dwoje dzieci ma zachowek obejmujący dwie trzecie, a małżonek otrzymuje wolną trzecią część oraz użytkowanie trzeciej części mejora (art. 808 i 834 CC). Gdyby testament wybrał prawo Anglii i Walii na podstawie art. 22, małżonek otrzymałby wszystko, a dzieci nie miałyby żadnego zachowku. Ten sam majątek, ta sama rodzina, ten sam notariusz – inna klauzula.

Europejskie Poświadczenie Spadkowe (art. 62–69)

Rozporządzenie ustanawia Europejskie Poświadczenie Spadkowe, wydawane do użytku w innym państwie członkowskim i wywołujące skutki wymienione w art. 69 (art. 62.1). Jego użycie nie jest obowiązkowe (art. 62.2) i nie zastępuje ono dokumentów wewnętrznych stosowanych w państwach członkowskich do podobnych celów, chociaż po wydaniu do użytku w innym państwie członkowskim wywołuje ono skutki z art. 69 również w państwie, którego organy je wydały (art. 62.3). Jest to narzędzie dla spadków transgranicznych, a nie zastępnik hiszpańskiego aktu przyjęcia spadku.

Poświadczenie przeznaczone jest dla spadkobierców, zapisobierców mających bezpośrednie prawa w spadku oraz wykonawców testamentu lub zarządców spadku, którzy muszą powołać się na swój status lub wykonywać swoje prawa w innym państwie członkowskim (art. 63.1), i może być wykorzystywane w szczególności jako dowód statusu i praw każdego spadkobiercy lub zapisobiercy oraz ich odpowiednich udziałów, przypisania im konkretnych składników majątku, a także uprawnień osoby wyznaczonej do wykonania testamentu lub zarządu spadkiem (art. 63.2). Wydaje je państwo członkowskie, którego sądy mają jurysdykcję na podstawie art. 4, 7, 10 lub 11, bądź to sąd, bądź inny organ, który zgodnie z prawem krajowym jest właściwy w sprawach spadkowych (art. 64) – w Hiszpanii, w praktyce, notariusz. Organ wydający wydaje je bezzwłocznie, na standardowym formularzu, gdy tylko elementy podlegające poświadczeniu zostaną ustalone zgodnie z prawem właściwym dla spadku (art. 67.1).

To właśnie skutki sprawiają, że warto je mieć. Poświadczenie wywołuje swoje skutki we wszystkich państwach członkowskich bez potrzeby stosowania żadnej szczególnej procedury (art. 69.1); domniemywa się, że dokładnie dowodzi ono elementów ustalonych zgodnie z prawem właściwym, a osobę wskazaną w nim jako spadkobierca, zapisobierca, wykonawca testamentu lub zarządca uznaje się za posiadającą ten status oraz prawa lub uprawnienia w nim wskazane, bez żadnych warunków ani ograniczeń poza tymi, które odnotowano w samym poświadczeniu (art. 69.2). Bank, który wypłaca lub przekazuje majątek osobie wskazanej w poświadczeniu jako uprawnionej, traktowany jest tak, jakby miał do czynienia z osobą upoważnioną do ich odbioru, chyba że wie, iż treść jest niedokładna, albo nie wie o tym wskutek rażącego niedbalstwa (art. 69.3), a taka sama ochrona obejmuje osobę nabywającą majątek od osoby wskazanej w poświadczeniu jako uprawnionej do rozporządzania nim (art. 69.4). Poświadczenie jest ważnym dokumentem do wpisania majątku spadkowego w rejestrze państwa członkowskiego (art. 69.5). Jedno praktyczne ograniczenie: odpisy poświadczone są ważne przez ograniczony okres sześciu miesięcy, wskazany na samym odpisie, z możliwością przedłużenia w należycie uzasadnionych wyjątkowych przypadkach (art. 70.3) – nie warto więc uzyskiwać go na wiele miesięcy przed tym, jak faktycznie będzie potrzebny bankowi.

Jak sporządza się hiszpański testament: testamento abierto

Zwykłym hiszpańskim testamentem jest testamento abierto (testament otwarty), sporządzany przed notariuszem właściwym dla miejsca jego sporządzenia (art. 694 CC). Testator wyraża swoją ostatnią wolę ustnie, na piśmie lub za pomocą dowolnych środków technicznych, materialnych bądź osobowych; notariusz redaguje go odpowiednio do tego, wskazując miejsce, rok, miesiąc, dzień i godzinę sporządzenia; po pouczeniu testatora o prawie do samodzielnego przeczytania testamentu, notariusz odczytuje go na głos, aby testator mógł potwierdzić, że odpowiada on jego woli, po czym testament zostaje podpisany na miejscu (art. 695 CC). Notariusz stwierdza, że zna testatora lub że go należycie zidentyfikował, oraz odnotowuje, że w jego ocenie testator ma zdolność do sporządzenia testamentu (art. 696 CC). Dwóch odpowiednich świadków uczestniczy w akcie, gdy testator oświadczy, że nie może lub nie umie podpisać, albo gdy zażąda tego testator lub notariusz (art. 697 CC), a wszystkie formalności odbywają się w jednym akcie, zaczynając od odczytania, bez przerwy (art. 699 CC).

Nieznajomość hiszpańskiego nie stanowi przeszkody, a Kodeks wskazuje jak. Jeżeli testator wyraża swoją wolę w języku, którego notariusz nie zna, wymagany jest tłumacz wybrany przez testatora, tłumaczący rozrządzenie testamentowe na język urzędowy używany przez notariusza; akt sporządza się w obu językach, wskazując, którego z nich użył testator (art. 684 CC). Jeżeli testator posługuje się językiem obcym, testament otwarty sporządza się w tym języku obcym oraz w języku urzędowym używanym przez notariusza, nawet jeśli notariusz zna ten pierwszy, a tłumacz uczestniczy w sporządzeniu aktu (art. 698.3 CC). To, co rzeczywiście trzeba mieć przy sobie, to paszport lub krajowy dowód tożsamości, numer NIE, pełne dane osobowe osób, które Państwo wskazują, oraz jasny opis majątku w Hiszpanii. Opłaty notarialne podlegają taryfie zatwierdzonej przez Real Decreto 1426/1989 oraz jego ogólnym przepisom wykonawczym, dlatego warto poprosić notariusza o wycenę konkretnego dokumentu, zamiast ufać liczbie znalezionej na forum internetowym.

Testament nie pozostaje prywatnym dokumentem w Państwa szufladzie. Notariusz przechowuje oryginał w swoim archiwum aktów notarialnych (protocolo) i wydaje Państwu odpis uwierzytelniony, a także zgłasza sporządzenie testamentu do Rejestru Ogólnego Rozrządzeń na Wypadek Śmierci (Registro General de Actos de Última Voluntad) za pośrednictwem dziekana izby notarialnej, który odnotowuje dane testatora, notariusza, który poświadczył akt, oraz miejsce, datę i rodzaj rozrządzenia (art. 3, 4, 11, 12 i 13 załącznika II do Reglamento Notarial, hiszpańskiego rozporządzenia notarialnego). Rejestr jest poufny: zaświadczenia wydaje się samemu testatorowi, sądom i organom do celów urzędowych, a innym osobom dopiero po wykazaniu zgonu dokumentem urzędowym i po upływie piętnastu dni od śmierci (art. 5 załącznika II). To zaświadczenie nie jest dla spadkobierców fakultatywne – notariusze proszeni o poświadczenie aktów podziału lub przyznania majątku nabytego w drodze dziedziczenia testamentowego muszą go zażądać, a rejestratorzy nieruchomości zawieszają wpis jako brak usuwalny, jeżeli nie zostanie ono przedłożone wraz z tytułem własności (art. 15 załącznika II).

Testament ograniczony do majątku w Hiszpanii a pułapka wzajemnego odwołania

Standardowym rozwiązaniem dla zagranicznego właściciela jest krótki hiszpański testament ograniczony do majątku położonego w Hiszpanii, funkcjonujący obok testamentu sporządzonego w kraju pochodzenia. Powody są praktyczne, a nie prawne: oryginał pozostaje w archiwum notariusza w Hiszpanii, sporządzenie testamentu wpisuje się do Registro General de Actos de Última Voluntad, dzięki czemu spadkobiercy mogą go odnaleźć na podstawie samego aktu zgonu, notariusz, który później podpisuje akt przyjęcia spadku, czyta dokument hiszpański, a nikt nie musi uzyskiwać, tłumaczyć, opatrywać apostille ani uznawać zagranicznego stwierdzenia nabycia spadku, zanim hiszpańska nieruchomość będzie mogła zmienić właściciela. Jest to też naturalne miejsce dla wyboru prawa na podstawie art. 22, ponieważ klauzulę redagował hiszpański notariusz, który dokładnie wie, co powinna zawierać.

Pułapka polega na tym, że dwa testamenty mogą się wzajemnie unicestwić. Art. 739 CC jest tu bezpośredni: wcześniejszy testament zostaje odwołany z mocy prawa przez późniejszy, ważny testament, chyba że testator wyrazi w tym późniejszym wolę, aby wcześniejszy pozostał w mocy w całości lub w części. Art. 737 CC dodaje, że wszystkie rozrządzenia testamentowe są z natury odwołalne, nawet gdyby testator oświadczył inaczej, a klauzule mające wykluczyć przyszłe odwołanie uważa się za nienapisane; art. 738 CC wymaga, aby odwołanie nastąpiło z zachowaniem formalności wymaganych do sporządzenia testamentu. Tak więc niedbale zredagowany testament hiszpański może unicestwić testament angielski, a – częściej, ponieważ dzieje się to później – nowy testament podpisany w kraju pochodzenia, zawierający zwyczajową klauzulę odwołującą wszystkie poprzednie testamenty i rozrządzenia testamentowe, może unicestwić testament hiszpański, pozostawiając hiszpańską nieruchomość do rozstrzygnięcia na podstawie dokumentu, który nigdy nie miał jej obejmować.

Rozwiązanie redakcyjne ma charakter mechaniczny, a muszą je zastosować obie strony. Testament hiszpański stwierdza, że rozporządza wyłącznie majątkiem, który testator posiada w Hiszpanii, i że nie odwołuje rozrządzeń dotyczących majątku poza Hiszpanią; testament sporządzony w kraju pochodzenia zawiera lustrzaną klauzulę, odwołującą wyłącznie poprzednie testamenty dotyczące majątku poza Hiszpanią i wyraźnie zachowującą w mocy testament hiszpański. Ważność formalna jest tu liberalna i rzadko stanowi problem: pisemne rozrządzenie na wypadek śmierci jest ważne pod względem formy, jeżeli spełnia wymogi prawa państwa, w którym zostało sporządzone, prawa obywatelstwa, miejsca zamieszkania lub miejsca zwykłego pobytu testatora w chwili sporządzenia rozrządzenia lub w chwili śmierci, albo, w odniesieniu do nieruchomości, prawa państwa, w którym się ona znajduje (art. 27.1 rozporządzenia), a ten sam katalog stosuje się do rozrządzeń zmieniających lub odwołujących wcześniejsze (art. 27.2). Konwencja haska z 5 października 1961 r. dotycząca kolizji praw w przedmiocie formy rozrządzeń testamentowych, obowiązująca w Hiszpanii od 10 czerwca 1988 r. i opublikowana w BOE 17 sierpnia 1988 r., ustanawia te same łączniki w swoim art. 1 i rozszerza je w art. 2 na rozrządzenia odwołujące wcześniejsze rozrządzenie testamentowe. Forma to łatwa część; to właśnie zamiar bywa gubiony.

Uwaga

Przed podpisaniem jakiegokolwiek nowego testamentu, gdziekolwiek na świecie, należy pisemnie poinformować osobę go redagującą, że posiadają Państwo hiszpański testament dotyczący majątku w Hiszpanii i że nie może on zostać odwołany. Standardowe odwołanie wszystkich poprzednich testamentów to gotowa klauzula w większości wzorów stosowanych w kraju pochodzenia, a nikt za granicą nie zauważy, co ona niszczy.

Śmierć bez testamentu: dziedziczenie ustawowe załatwiane z zagranicy

Dziedziczenie ustawowe otwiera się, gdy dana osoba umiera bez testamentu, z testamentem nieważnym albo takim, który utracił ważność; gdy testament nie ustanawia spadkobiercy co do całości lub części majątku albo nie rozporządza całym majątkiem, w którym to przypadku dziedziczenie ustawowe obejmuje wyłącznie majątek nierozporządzony; gdy nie ziści się warunek, ustanowiony spadkobierca umrze przed testatorem albo odrzuci spadek bez podstawienia i bez przyrostu; oraz gdy ustanowiony spadkobierca jest niezdolny do dziedziczenia (art. 912 CC). W braku spadkobierców testamentowych ustawa powołuje krewnych zmarłego, wdowę lub wdowca oraz Skarb Państwa (art. 913 CC).

Kolejność powołania do dziedziczenia na gruncie Kodeksu cywilnego jest ustalona. Najpierw linia prosta zstępna: dzieci dziedziczą we własnym imieniu, dzieląc spadek w równych częściach, a wnuki i dalsi zstępni – z prawa reprezentacji (art. 930–934 CC). W braku zstępnych – wstępni: ojciec i matka w równych częściach, przy czym pozostały przy życiu bierze całość, jeżeli drugi zmarł, a dalej najbliżsi stopniem wstępni, dzieląc spadek według linii i według głów (art. 935–941 CC). W braku jednych i drugich małżonek pozostały przy życiu dziedziczy cały majątek zmarłego, przed krewnymi bocznymi (art. 944 CC) – z wyjątkiem sytuacji, gdy małżonek pozostawał w separacji prawnej lub faktycznej (art. 945 CC). Następnie rodzeństwo i dzieci rodzeństwa, przed pozostałymi krewnymi bocznymi (art. 946 CC). Warto zauważyć lukę, jaką pozostawia to dla współczesnej pary: partnera niebędącego w związku małżeńskim nie ma na tej liście w ogóle.

Procedura ma charakter notarialny i to właśnie na niej koszt i opóźnienie spadają na spadkobierców mieszkających za granicą. Osoby uważające się za uprawnione do dziedziczenia ustawowego – zstępni, wstępni, małżonek lub osoba pozostająca w analogicznej więzi uczuciowej, albo krewni boczni – występują o akt notoryjności (acta de notoriedad) przed notariuszem ostatniego miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu zmarłego, miejsca, w którym znajduje się większość spadku, miejsca śmierci albo sąsiedniego okręgu (art. 55 i 56 Ley del Notariado, hiszpańskiej ustawy notarialnej), popierając wniosek dokumentami potwierdzającymi pokrewieństwo oraz oświadczeniem co najmniej dwóch świadków (art. 56.2). Notariusz musi zawiadomić izbę notarialną tego samego dnia, w którym wniosek zostanie przyjęty, i nie może wydać żadnego odpisu aktu przed upływem dwudziestu dni roboczych od tego zawiadomienia (art. 209 bis Reglamento Notarial), a akta muszą zawierać akt zgonu oraz zaświadczenie z Registro General de Actos de Última Voluntad. Do tego dochodzi, dla rodziny w Manchesterze czy Rotterdamie, numer NIE dla każdego spadkobiercy, pełnomocnictwa z apostille, tłumaczenia przysięgłe aktów urodzenia i małżeństwa oraz nieprzerwanie biegnący sześciomiesięczny termin podatkowy – i argument za spędzeniem godziny u notariusza za życia broni się sam. Każda zainteresowana osoba może też później przyspieszyć sprawę: notariusz może zawiadomić powołanego spadkobiercę, że ma trzydzieści dni kalendarzowych na przyjęcie spadku wprost, przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza albo jego odrzucenie, ostrzegając, że milczenie liczy się jako przyjęcie wprost (art. 1005 CC).

Region Walencji: Kodeks cywilny rządzi dziedziczeniem, przepisy podatkowe są regionalne

Nie obowiązuje żadne walenckie regionalne (foral) prawo spadkowe. Dziedziczenie nieruchomości w Torrevieja, Orihuela Costa, Alicante, Dénia, Jávei czy Benidormie rządzi się hiszpańskim Kodeksem cywilnym, ilekroć prawem właściwym jest prawo hiszpańskie: legítima z art. 806–808, użytkowanie wdowie z art. 834–840, kolejność dziedziczenia ustawowego z art. 912 i nast. W odróżnieniu od Katalonii, Aragonii, Nawarry, Kraju Basków, Galicji czy Balearów, Wspólnota Walencka (Comunidad Valenciana) nie ma odrębnego zbioru przepisów spadkowych, który dawałby inną odpowiedź, więc zachowek, jaki mają Państwa dzieci nad dwiema trzecimi spadku, jest zachowkiem z Kodeksu cywilnego i niczym więcej.

Region ma za sobą pewną historię prawa cywilnego, a Trybunał Konstytucyjny podchodził do niej rygorystycznie. Wyrok 82/2016 z 28 kwietnia, wydany na skutek skargi wniesionej przez Prezesa Rządu, uznał za niekonstytucyjną i nieważną Ley 10/2007 Parlamentu Walenckiego dotyczącą walenckiego ustroju majątkowego małżeńskiego, stwierdzając, że Wspólnota Walencka nie miała kompetencji na podstawie art. 149.1.8 Konstytucji do uregulowania materii, co do której nie wykazano, iż należy do historycznego walenckiego zwyczajowego prawa cywilnego (opublikowany w BOE jako BOE-A-2016-5194). Wyrok ten dotyczy ustroju majątkowego małżeńskiego, a nie dziedziczenia – ale ma tu znaczenie z dwóch powodów. Małżeństwa w regionie opierają się na kodeksowej wspólności majątkowej małżeńskiej (sociedad de gananciales), a ustroje majątkowe małżeńskie są całkowicie wyłączone z rozporządzenia (art. 1.2.d), więc ustrój małżeński likwiduje się najpierw, a do spadku wchodzi wyłącznie połowa należąca do zmarłego.

To, co jest naprawdę regionalne, to podatek. Jeżeli zmarły nie był rezydentem w Hiszpanii, spadkobiercom przysługuje prawo do zastosowania przepisów przyjętych przez wspólnotę autonomiczną, w której znajduje się największa wartość majątku i praw wchodzących w skład hiszpańskiego spadku (drugi przepis dodatkowy, ust. jeden.1.a, ustawy o podatku od spadków i darowizn), a dla nieruchomości na Costa Blanca jest to Wspólnota Walencka. Uczciwe podsumowanie dla brytyjskiego, holenderskiego czy norweskiego właściciela w Torrevieja brzmi więc tak: prawo Państwa obywatelstwa może rządzić tym, kto dziedziczy, Kodeks cywilny rządzi tym, jeżeli nic Państwo nie postanowią, a przepisy walenckie rządzą w każdym z tych przypadków tym, ile zapłacą spadkobiercy. Nasz przewodnik po podatku od spadków dla regionu Walencji zajmuje się tą drugą częścią.

Wskazówka

Dwa odrębne pytania, zadawane w tej kolejności. Po pierwsze, jakie prawo rządzi spadkiem – miejsce zwykłego pobytu czy wybór na podstawie art. 22. Po drugie, przepisy której wspólnoty autonomicznej stosuje się do podatku od spadków – zwykle tej, w której znajduje się największa wartość hiszpańskiego majątku. Odpowiedź na pierwsze pytanie nie daje odpowiedzi na drugie, a mylenie ich to najczęstszy błąd w poradach znalezionych w internecie.

Lista kontrolna, jeżeli już posiadają Państwo nieruchomość w Hiszpanii

Proszę zacząć od dokumentu, który już Państwo mają. Proszę przeczytać testament sporządzony w kraju pochodzenia i sprawdzić dwie rzeczy: czy mówi on cokolwiek o prawie rządzącym Państwa spadkiem oraz czy zawiera ogólną klauzulę odwołującą wszystkie poprzednie testamenty. Jeżeli został podpisany przed 17 sierpnia 2015 r. zgodnie z prawem, które mogliby Państwo wybrać na podstawie rozporządzenia, art. 83.4 może już traktować to jako dokonany wybór tego prawa – ale poleganie na przejściowym domniemaniu napisanym z myślą o kimś innym nie jest planem. Następnie proszę uczciwie odpowiedzieć sobie na pytanie faktyczne: gdzie organ uznałby Państwa miejsce zwykłego pobytu, według testu z motywu 23, gdyby zmarli Państwo w tym roku?

Następnie proszę zamknąć luki. Proszę podpisać przed notariuszem hiszpański testament otwarty, ograniczony do majątku, który posiadają Państwo w Hiszpanii, zawierający wyraźny wybór prawa Państwa obywatelstwa, jeżeli tego Państwo chcą, precyzyjnie wskazujący jednostkę terytorialną tam, gdzie Państwa państwo ma więcej niż jeden system prawny (art. 36), oraz stwierdzający, że nie odwołuje on rozrządzeń dotyczących majątku poza Hiszpanią. Proszę zmienić testament z kraju pochodzenia, aby zawierał lustrzaną klauzulę. Proszę sprawdzić rejestr: Registro General de Actos de Última Voluntad zna wyłącznie testamenty sporządzone lub zgłoszone w Hiszpanii, więc testament podpisany za granicą się w nim nie pojawi, a Państwa spadkobiercy muszą wiedzieć, gdzie go szukać. Proszę przechowywać odpis testamentu hiszpańskiego razem z aktem własności nieruchomości, numerem NIE i ostatnim dowodem zapłaty IBI.

Wreszcie proszę weryfikować testament, gdy zmienia się życie, a nie wtedy, gdy jest już za późno. Małżeństwo, rozwód, narodziny dziecka, sprzedaż lub zakup nieruchomości w Hiszpanii, zmiana miejsca zwykłego pobytu i zmiana obywatelstwa – wszystko to porusza co najmniej jeden z elementów układanki. I proszę na stałe rozdzielić w głowie te dwie sprawy: rozporządzenie decyduje o tym, kto dziedziczy, a hiszpańska ustawa o podatku od spadków i darowizn decyduje o tym, ile i do kiedy zapłacą spadkobiercy. Nasz przewodnik krok po kroku po dziedziczeniu nieruchomości w Hiszpanii omawia, co spadkobiercy faktycznie robią po śmierci, a spainfiscal może przygotować testament hiszpański, uzgodnić jego treść z Państwa prawnikiem w kraju pochodzenia oraz poprowadzić sprawę spadkową, gdy nadejdzie ten czas.

Krok po kroku

Jak krok po kroku sporządzić testament hiszpański

  1. Zdecydować, czy wybrać prawo swojego obywatelstwa

    Należy ustalić, gdzie zostałoby uznane Państwa miejsce zwykłego pobytu według ogólnej oceny z motywu 23, a następnie zdecydować, czy chcą Państwo tego prawa, czy prawa państwa, którego obywatelstwo Państwo posiadają (art. 22.1). Jeżeli Państwa państwo ma kilka systemów prawnych, należy wskazać konkretną jednostkę (art. 36).

  2. Przeczytać testament, który już Państwo mają

    Należy sprawdzić, czy testament z kraju pochodzenia zawiera wybór prawa oraz czy zawiera ogólną klauzulę odwołującą wszystkie poprzednie testamenty. Rozrządzenie sporządzone przed 17 sierpnia 2015 r. zgodnie z prawem, które można było wybrać, może już liczyć się jako dokonany wybór (art. 83.4).

  3. Przygotować dokumenty tożsamości i numer NIE

    Należy przynieść paszport lub krajowy dowód tożsamości oraz numer NIE, a także pełne dane osobowe, daty urodzenia i adresy osób, które Państwo wskazują, oraz jasny opis tego, co posiadają Państwo w Hiszpanii.

  4. Zlecić sprawę hiszpańskiemu notariuszowi, w razie potrzeby z tłumaczem

    Testament otwarty sporządza się przed notariuszem właściwym dla danego miejsca (art. 694 CC). Jeżeli wyrażają Państwo swoją wolę w języku, którego notariusz nie zna, wybrany przez Państwa tłumacz dokonuje przekładu, a akt sporządza się w obu językach (art. 684 CC).

  5. Zawrzeć dwie kluczowe klauzule

    Wyraźny wybór prawa na podstawie art. 22 oraz klauzulę ograniczającą testament do majątku położonego w Hiszpanii i stwierdzającą, że nie odwołuje on Państwa rozrządzeń dotyczących majątku znajdującego się gdzie indziej (art. 739 CC).

  6. Podpisać testament i odebrać odpis uwierzytelniony

    Notariusz odczytuje testament na głos, Państwo go potwierdzają i podpisują w jednym nieprzerwanym akcie (art. 695 i 699 CC). Oryginał pozostaje w archiwum notariusza; odpis uwierzytelniony należy zabrać i przechowywać razem z aktem własności.

  7. Ujednolicić testament zagraniczny i potwierdzić wpis do rejestru

    Należy zmienić testament z kraju pochodzenia tak, aby odwoływał wyłącznie rozrządzenia dotyczące majątku poza Hiszpanią. Sporządzenie testamentu hiszpańskiego zgłasza się do Registro General de Actos de Última Voluntad za pośrednictwem izby notarialnej (załącznik II do Reglamento Notarial); wszystko należy zweryfikować po każdym małżeństwie, rozwodzie, narodzinach dziecka, przeprowadzce lub zakupie nieruchomości.

Jakie prawo rządzi spadkiem i co nigdy się nie zmienia
Sytuacja w dniu śmierciPrawo stosowane do spadkuArtykuł
Miejsce zwykłego pobytu w Hiszpanii, brak wyboru prawa w jakimkolwiek testamenciePrawo hiszpańskie dla całości spadku, łącznie z dziedziczeniem przymusowymArt. 21.1
Miejsce zwykłego pobytu za granicą, brak wyboru prawa, nieruchomość w HiszpaniiPrawo państwa miejsca zwykłego pobytu, dla całości spadkuArt. 20 i 21.1
Testament wyraźnie wybierający prawo państwa, którego obywatelstwo się posiadaWybrane prawo ojczyste, niezależnie od miejsca zamieszkaniaArt. 22.1 i 22.2
Przeprowadzka krótko przed śmiercią, oczywiście ściślejszy związek gdzie indziejPrawo tego innego państwa, wyjątkowoArt. 21.2
Testament sporządzony przed 17 sierpnia 2015 r. zgodnie z prawem, które można było wybraćPrawo to uznaje się za wybraneArt. 83.4
Hiszpański podatek od spadków od nieruchomości w HiszpaniiPrawo hiszpańskie w każdym z powyższych wierszy, sześć miesięcy od śmierciArt. 1.1 rozporządzenia; art. 7 LISD
Testament hiszpański ograniczony do majątku w Hiszpanii a poleganie wyłącznie na testamencie z kraju pochodzenia
Testament hiszpański dla majątku w HiszpaniiWyłącznie testament z kraju pochodzenia
Gdzie przechowywany jest oryginałArchiwum notariusza w Hiszpanii, sporządzenie wpisane do Registro General de Actos de Última VoluntadZa granicą, według zasad przechowywania tego kraju
Co muszą przedstawić spadkobiercyAkt zgonu, zaświadczenie z rejestru últimas voluntades oraz odpis uwierzytelnionyTestament zagraniczny wraz z dokumentem wymaganym przez dany system, tłumaczeniem przysięgłym i apostille
Wybór prawa na podstawie art. 22W akcie zredagowanym i odczytanym na głos przez hiszpańskiego notariuszaTylko jeżeli akurat zawiera go testament zagraniczny
Typowe opóźnienie przed aktem przyjęcia spadkuKrótkie, gdy tylko gotowa jest sprawa podatkowaDłuższe: najpierw musi zakończyć się procedura zagraniczna
Ryzyko przypadkowego odwołaniaKontrolowane przez wyraźną klauzulę ograniczającą zakres odwołania (art. 739 CC)Może je odwołać późniejszy testament hiszpański albo późniejszy testament zagraniczny
Wpływ na hiszpański podatek od spadkówBrak: ten sam podatek, ten sam sześciomiesięczny terminBrak: ten sam podatek, ten sam sześciomiesięczny termin

FAQ

Najczęściej zadawane pytania

Jakie prawo rządzi moim spadkiem, jeżeli posiadam nieruchomość w Hiszpanii?

Prawo państwa, w którym mieli Państwo miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci, stosowane do całości spadku (art. 21.1 rozporządzenia (UE) 650/2012), chyba że wybrali Państwo w testamencie prawo swojego obywatelstwa (art. 22). Rozporządzenie stosuje to prawo niezależnie od tego, czy jest ono prawem państwa członkowskiego (art. 20), więc samo miejsce położenia nieruchomości nie rozstrzyga tej kwestii.

Czy mogę wybrać prawo angielskie albo prawo mojego kraju pochodzenia dla mojego hiszpańskiego spadku?

Tak, jeżeli jest to prawo państwa, którego obywatelstwo posiadają Państwo w chwili dokonywania wyboru albo w chwili śmierci (art. 22.1 rozporządzenia). Wyboru trzeba dokonać wyraźnie, w rozrządzeniu na wypadek śmierci, albo musi on wynikać z jego treści (art. 22.2), co w praktyce oznacza klauzulę w testamencie. Jeżeli Państwa państwo ma kilka systemów prawnych, należy wskazać konkretną jednostkę – prawo Anglii i Walii, a nie „prawo brytyjskie” (art. 36).

Czy wybór mojego prawa ojczystego pozwala uniknąć hiszpańskiego podatku od spadków?

Nie. Rozporządzenie nie stosuje się do spraw podatkowych (art. 1.1), a hiszpański podatek od spadków jest naliczany od majątku położonego w Hiszpanii bez względu na to, jakie prawo rządzi spadkiem (art. 7 ustawy o podatku od spadków i darowizn). Zeznanie trzeba złożyć w ciągu sześciu miesięcy od śmierci, z możliwością przedłużenia o taki sam okres, jeżeli o przedłużenie wystąpi się w ciągu pierwszych pięciu miesięcy (art. 67.1.a i 68 rozporządzenia wykonawczego do ISD).

Czym jest legítima i jaką część mojego spadku obejmuje?

To część spadku, którą ustawa rezerwuje dla spadkobierców koniecznych i którą spadkodawca nie może swobodnie rozdysponować (art. 806 Kodeksu cywilnego). Jeżeli są dzieci lub zstępni, wynosi ona dwie trzecie spadku, z czego jedna trzecia może zostać przeznaczona jako mejora między nich, pozostawiając jedną trzecią do swobodnego rozporządzenia (art. 808). Jeżeli nie ma zstępnych, ale są wstępni, ich zachowek wynosi połowę, albo jedną trzecią, gdy zbiegają się z małżonkiem pozostałym przy życiu (art. 809).

Co otrzymuje mój małżonek na gruncie prawa hiszpańskiego?

Użytkowanie, a nie własność. Małżonek niepozostający w separacji prawnej ani faktycznej, który zbiega się z dziećmi lub zstępnymi, otrzymuje użytkowanie trzeciej części mejora (art. 834 Kodeksu cywilnego); przy wstępnych i braku zstępnych – użytkowanie połowy (art. 837); przy braku jednych i drugich – użytkowanie dwóch trzecich (art. 838). Spadkobiercy mogą je zamienić na rentę dożywotnią, pożytki z określonych składników majątku albo kwotę kapitałową (art. 839).

Co dzieje się z angielskim testamentem, który pozostawia wszystko mojemu małżonkowi?

Jeżeli spadkiem rządzi prawo hiszpańskie, Państwa dzieci mogą dochodzić wobec niego swojego zachowku. Spadkobierca konieczny, któremu przypadło mniej niż jego udział, może żądać uzupełnienia (art. 815 Kodeksu cywilnego) oraz ograniczenia nadmiernych rozrządzeń (art. 817); jeżeli spadkobiercy konieczni zostali po prostu pominięci, art. 814 unieważnia ustanowienie spadkobiercy, przy czym ustanowienie na rzecz małżonka zostaje unieważnione tylko w zakresie, w jakim narusza legítimas. W praktyce oznacza to, że nie można podpisać aktu przyjęcia spadku ani zarejestrować czy sprzedać nieruchomości.

Czy potrzebuję testamentu hiszpańskiego, jeżeli już mam testament w kraju pochodzenia?

Prawnie nie, w praktyce niemal zawsze tak. Testament zagraniczny może rządzić majątkiem w Hiszpanii, ale spadkobiercy muszą uzyskać, przetłumaczyć, opatrzyć apostille i uznać wszystko, czego wymaga ich własny system, zanim hiszpański notariusz podpisze akt przyjęcia spadku. Hiszpański testament otwarty pozostaje w archiwum notariusza, jest wpisywany do Registro General de Actos de Última Voluntad i stanowi naturalne miejsce na wybór prawa z art. 22.

Czy mój testament hiszpański może przez przypadek odwołać mój testament angielski, albo odwrotnie?

Tak, i jest to najczęstsza możliwa do uniknięcia katastrofa w tej dziedzinie. Wcześniejszy testament zostaje odwołany z mocy prawa przez późniejszy, ważny testament, chyba że ten późniejszy stwierdza, że wcześniejszy pozostaje w mocy w całości lub w części (art. 739 Kodeksu cywilnego). Testament hiszpański musi stwierdzać, że rozporządza wyłącznie majątkiem w Hiszpanii i niczego innego nie odwołuje, a testament z kraju pochodzenia musi zawierać lustrzaną klauzulę zamiast standardowego odwołania wszystkich poprzednich testamentów.

Czym jest Europejskie Poświadczenie Spadkowe i czy jest mi ono potrzebne?

To poświadczenie ustanowione przez rozporządzenie, wydawane do użytku w innym państwie członkowskim, dowodzące statusu i praw spadkobierców, zapisobierców, wykonawców testamentu i zarządców spadku (art. 62 i 63). Jego użycie nie jest obowiązkowe i nie zastępuje ono dokumentów krajowych (art. 62.2 i 62.3). Warto je uzyskać, gdy majątek lub banki znajdują się w więcej niż jednym uczestniczącym państwie członkowskim; nie pomoże ono w Irlandii, Danii ani Wielkiej Brytanii, a czysto hiszpański spadek zwykle załatwia się hiszpańskim aktem przyjęcia spadku.

Czy muszę mówić po hiszpańsku, aby podpisać testament przed hiszpańskim notariuszem?

Nie. Jeżeli wyrażają Państwo swoją wolę w języku, którego notariusz nie zna, wybrany przez Państwa tłumacz przekłada ją na język urzędowy używany przez notariusza, a akt sporządza się w obu językach, ze wskazaniem, którego z nich Państwo użyli (art. 684 Kodeksu cywilnego). Jeżeli posługują się Państwo językiem obcym, testament otwarty sporządza się w tym języku oraz w języku urzędowym, nawet jeśli notariusz zna Państwa język (art. 684), a tłumacz uczestniczy w sporządzeniu aktu (art. 698.3).

Ile kosztuje testament hiszpański?

Opłaty notarialne podlegają taryfie zatwierdzonej przez Real Decreto 1426/1989 oraz jego ogólnym przepisom wykonawczym, dlatego uczciwą odpowiedzią jest poprosić notariusza o wycenę konkretnego dokumentu, zamiast ufać liczbie znalezionej na forum internetowym. Prosty testament otwarty należy do najmniej złożonych aktów notarialnych, a jego koszt stanowi ułamek tego, ile nierozstrzygnięty spór o zachowek kosztuje później rodzinę.

Czy istnieje walenckie regionalne (foral) prawo spadkowe dla Torrevieja lub Jávei?

Nie. Nie obowiązuje żadne walenckie regionalne prawo spadkowe, więc dziedziczenie we Wspólnocie Walenckiej rządzi się hiszpańskim Kodeksem cywilnym, ilekroć zastosowanie ma prawo hiszpańskie. Trybunał Konstytucyjny, w wyroku 82/2016 z 28 kwietnia, unieważnił walencką ustawę o ustroju majątkowym małżeńskim Ley 10/2007 z powodu braku kompetencji na podstawie art. 149.1.8 Konstytucji, co jest kwestią ustroju majątkowego małżeńskiego, a nie dziedziczenia. Naprawdę regionalny jest natomiast podatek od spadków, stosowany według przepisów walenckich tam, gdzie znajduje się największa wartość hiszpańskiego majątku spadkowego.

Powiązane poradniki

Powiązane usługi

Źródła

Ostatnia aktualizacja: 2026-09-10